هانتا ویروس چیست و راه های انتقال آن از چه طریقی است؟

هانتاویروس نام یک ویروس مشخص نیست، بلکه به گروهی از ویروس‌ها گفته می‌شود که بیشتر در بدن جوندگان زندگی می‌کنند و گاهی به انسان سرایت می‌کنند. در اغلب موارد، این بیماری از راه تماس مستقیم یا غیرمستقیم با ادرار، مدفوع یا بزاق موش‌ها و جوندگان آلوده منتقل می‌شود. نشانه‌های اولیه ممکن است شبیه علائم آنفولانزا باشد، اما در حالت‌های شدید می‌تواند ریه، قلب، کلیه و فشار خون را تحت تأثیر قرار دهد. برای آشنایی با علائم، راه‌ های انتقال، وضعیت هانتا ویروس در ایران، درمان، واکسن و روش‌ های پیشگیری، با یونیتک همراه شوید.

به زبان ساده: بیماری هانتا ویروس یعنی چه؟

بیماری ناشی از هانتا ویروس نوعی عفونت ویروسی است که از جوندگان آلوده به انسان سرایت می‌کند. این ویروس‌ ها در بدن جوندگان معمولاً نشانه آشکاری از بیماری بروز نمی‌ دهند، اما می‌ توانند از طریق ادرار، مدفوع و بزاق وارد محیط شوند. زمانی که انسان در فضایی آلوده به ترشحات جوندگان قرار بگیرد (به ویژه هنگام جارو زدن یا تمیز کردن محیط‌ های بسته و آلوده) ممکن است ذرات ویروس را استنشاق کند.

هانتا ویروس‌ ها دو شکل مهم از بیماری را در انسان ایجاد می‌ کنند. در قاره آمریکا، بیشتر با نام سندرم ریوی یا قلبی‑ریوی هانتا ویروس شناخته می‌ شوند که ریه و قلب را تحت تأثیر قرار می‌ دهد. در اروپا و آسیا، معمولاً باعث تب خونریزی‌ دهنده همراه با سندرم کلیوی می‌ شوند که کلیه و رگ‌ های خونی را درگیر می‌ کند.

هانتا ویروس چه علائمی دارد؟

نشانه‌ های اولیه هانتا ویروس ممکن است شبیه سرما خوردگی، آنفولانزا یا دیگر عفونت‌ های ویروسی به نظر برسد. به همین دلیل، تشخیص زود هنگام صرفاً بر پایهٔ علائم ظاهری امکان‌ پذیر نیست و سابقهٔ تماس با جوندگان نقش بسیار مهمی دارد. در سندرم ریوی هانتا ویروس، نشانه‌ های اولیه می‌ تواند شامل موارد زیر باشد:

• تب

• خستگی

• درد در عضلات بزرگ بدن

• سردرد

• سرگیجه

• لرز

• تهوع و استفراغ

• اسهال و درد شکمی

علائم شدید و خطرناک هانتا ویروس زمانی مطرح می‌ شوند که بیمار دچار تنگی نفس، سرفه، درد یا فشار در قفسهٔ سینه، افت فشار خون، کاهش اکسیژن، گیجی، ضعف شدید یا بدتر شدن سریع حال عمومی گردد. در تب خونریزی‌ دهنده همراه با سندرم کلیوی، علائم می‌ تواند با تب ناگهانی، سر درد شدید، درد پشت و شکم، تهوع، تاری دید، قرمزی چشم، افت فشار خون، شوک و نارسایی حاد کلیه همراه باشد.

اگر فردی در چند هفتهٔ اخیر با موش، لانهٔ جوندگان، انبار آلوده، خانهٔ متروکه، باغ، مزرعه یا مکانی پر از فضولات جوندگان تماس داشته و دچار تب، درد عضلانی یا تنگی نفس شده باشد، باید سریعاً معاینه شود. در سندرم ریوی هانتا ویروس، علائم می‌ توانند به سرعت پیشرفت کنند و مراقبت زود هنگام در بیمارستان اهمیت بسیار بالایی دارد.

علت ویروس هانتا

دلیل بروز بیماری، وارد شدن یکی از گونه‌ های هانتا ویروس به بدن انسان است. این ویروس‌ ها معمولاً در بدن جوندگان خاصی به عنوان مخزن طبیعی زندگی می‌ کنند. هر نوع هانتا ویروس اغلب با یک گونهٔ مشخص از جونده ارتباط دارد. زمانی که این جوندگان در خانه، انبار، مزرعه، کلبه، باغ یا محل کار حضور پیدا کنند، احتمال آلوده شدن محیط به ادرار، مدفوع یا بزاق آن‌ها بیشتر می‌ شود.

خطر اصلی وقتی افزایش می‌ یابد که ترشحات خشک‌ شدهٔ جوندگان در هوا پخش شوند. به عنوان مثال، جاروی خشک کشیدن در محیط آلوده، تکان دادن وسایل انبار، نظافت خانه‌ ای که مدت طولانی بسته بوده یا کار در مکان‌ هایی که موش زیاد دارد، می‌ تواند احتمال تماس با ویروس را بیشتر کند. مهم‌ ترین راه انتقال هانتا ویروس، استنشاق ذرات آلوده به ترشحات جوندگان است.

راه های انتقال هانتا ویروس

راه اصلی انتقال ویروس هانتا، تنفس ذرات آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان است. سایر راه‌های انتقال عبارتند از: دست آلوده که با چشم، بینی یا دهان تماس پیدا کند، برخورد ترشحات جوندگان با پوست زخمی، گازگرفتگی یا خراش ناشی از جونده، و مصرف غذایی که به ترشحات جوندگان آلوده شده باشد.

در بیشتر انواع هانتاویروس، انتقال از انسان به انسان مشاهده نمی‌شود. استثنای مهم در این زمینه، ویروس آندز در آمریکای جنوبی است که در نتیجهٔ تماس نزدیک و طولانی با فرد بیمار رخ داده است؛ بنابراین به ندرت می‌تواند میان انسان‌ها منتقل شود.

وضعیت هانتا ویروس در ایران

هانتا ویروس در ایران جزو بیماری‌ های رایج و روزمره محسوب نمی‌ شود، اما از نظر علمی شایستهٔ توجه است. برخی پژوهش‌ های سرولوژیک، نشانه‌ هایی از حضور هانتا ویروس در جمعیت انسانی یا گروه‌ هایی که در ایران با جوندگان در تماس هستند، گزارش داده‌ اند. به عنوان نمونه، مطالعه‌ ای روی رفتگران شهری در جنوب غرب ایران، وجود آنتی‌ بادی IgG علیه هانتا ویروس را مورد بررسی قرار داده و مرور دیگری نیز احتمال گردش این ویروس را در جمعیت ایران مطرح کرده است.

خوشهٔ ۲۰۲۶ هانتا ویروس همچنان تحت نظر است، اما خطر کلی برای جمعیت جهانی پایین ارزیابی شده و این شرایط با همه‌ گیری کووید قابل قیاس نیست. همچنین تأکید شده که انتقال اصلی از جوندگان به انسان صورت می‌ گیرد و باید بر کنترل جوندگان، تهویهٔ محیط و ضد عفونی پیش از پاک‌ سازی تمرکز کرد.

هانتا ویروس کشنده است؟

ویروس هانتا می‌ تواند مرگ‌ آور باشد، اما میزان خطر آن به نوع ویروس، نوع بیماری، سرعت تشخیص و دسترسی به مراقبت‌ های بیمارستانی وابسته است.

در سندرم ریوی هانتا ویروس، احتمال مرگ بیشتر است. میزان مرگ‌ و میر ناشی از هانتا ویروس در قارهٔ آمریکا می‌ تواند تا ۵۰٪ باشد. این آمار به این معنا نیست که هر تماسی با موش کشنده است؛ بلکه نشان می‌ دهد که در صورت بروز وضعیت شدید بیماری، باید خیلی سریع بررسی انجام شود و درمان حمایتی به کار گرفته شود.

آیا هانتا ویروس درمان هم دارد؟

هانتا ویروس درمان اختصاصی و قطعی مثل یک داروی ضد ویروس مشخص برای همهٔ انواع خود ندارد. درمان اصلی، ارائهٔ مراقبت حمایتی در مراحل اولیه و در بیمارستان است. هیچ درمان تأیید شده ی اختصاصی یا واکسنی با تأیید جهانی برای عفونت هانتا ویروس وجود ندارد و مراقبت باید روی پایش دقیق و کنترل عوارض تنفسی، قلبی و کلیوی متمرکز باشد.

در مواردی که به سندرم ریوی هانتا ویروس شک وجود دارد، انتقال سریع به اورژانس یا بخش مراقبت‌ های ویژه ضروری است. ممکن است استفاده از اکسیژن، کنترل فشار خون، مدیریت مایعات، داروهای تب‌ بر و مسکن، دستگاه تنفس مصنوعی و در موارد شدید، اکسیژن‌ رسانی غشایی خارج از بدن (ECMO) لازم شود.

درمان هانتا ویروس

رویکرد درمانی هانتا ویروس بسته به این که کدام بخش از بدن درگیر شده، متفاوت است. اگر ریه و قلب تحت تأثیر قرار گرفته باشند، تمرکز درمان بر اکسیژن‌ رسانی، کنترل فشار خون، مراقبت از قلب، تنظیم دقیق مایعات و بستری شدن در بخش مراقبت‌ های ویژه خواهد بود. اگر کلیه درگیر شده باشد، کنترل آب و الکترولیت‌ ها، حفظ فشار خون و گاهی دیالیز موقت ضروری می‌ شود.

آنتی‌ بیوتیک قادر به درمان هانتا ویروس نیست، زیرا عامل بیماری ویروس است؛ با این حال، پزشک ممکن است تا زمانی که تشخیص قطعی نشده، در صورت احتمال وجود عفونت باکتریایی همزمان، آنتی‌ بیوتیک تجربی تجویز کند. در موارد تأیید شده ی هانتا ویروس، آنتی‌ بیوتیک به طور معمول نیازی نیست، اما پیش از تشخیص قطعی یا در صورت شک به عفونت باکتریایی اضافی، می‌ تواند مناسب باشد.

هانتا ویروس چه عوارضی دارد؟

نوع عوارض ناشی از هانتا ویروس به این بستگی دارد که فرد به کدام شکل بیماری مبتلا شده است. در سندرم ریوی هانتا ویروس، عوارض جدی عبارتند از: نارسایی تنفسی، تجمع مایع در ریه، افت فشار خون، شوک، اختلال در عملکرد قلب و نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی. در این نوع بیماری (HPS)، عوارض مهم شامل ادم ریوی، کمبود اکسیژن، افت فشار خون و درگیری قلبی است و ممکن است بیمار به مراقبت‌ های ویژه نیاز پیدا کند.

در تب خونریزی‌ دهنده همراه با سندرم کلیوی، عوارض اصلی شامل افت فشار خون، شوک، نشت عروقی، نارسایی حاد کلیوی و اضافه‌ بار شدید مایع است. در موارد شدید، بیمار احتمالاً به دیالیز نیاز خواهد داشت. بهبودی کامل در این نوع بیماری ممکن است بین چند هفته تا چند ماه طول بکشد.

چگونه از هانتا ویروس پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از هانتا ویروس به معنای کاستن از میزان تماس با جوندگان و ترشحات آن‌ ها است. مهم‌ ترین اقدامات عبارتند از: مسدود کردن راه‌ های نفوذ موش به خانه، نگهداری مواد غذایی در ظروف دربسته، دفع صحیح زباله، کنترل جوندگان در محیط خانه و محل کار، و پاکسازی ایمن فضولات جوندگان. استراتژی اصلی در پیشگیری، کنترل جمعیت جوندگان و کاهش مواجهه با ادرار، مدفوع و بزاق آن‌ ها است.

برای پاکیزه کردن محیط آلوده، استفاده از جاروی خشک یا جارو برقی مستقیم روی فضولات جوندگان توصیه نمی‌ شود، زیرا این کار می‌ تواند ذرات آلوده را در هوا پراکنده کند. بهتر است فضای بسته را تهویه کنید، از دستکش و ماسک مناسب بهره ببرید، محل آلوده را با محلول ضد عفونی‌ کننده مرطوب سازید و سپس با دستمال نمدار آن را پاک کنید. سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز در توصیه‌ های خود بر تهویه، پاک‌ سازی به روش مرطوب، پرهیز از جاروی خشک و نگهداری ایمن مواد غذایی تأکید دارد.

واکسن هانتا ویروس

در حال حاضر، هیچ واکسن عمومی و در دسترسی در سطح جهان برای پیشگیری از همهٔ انواع هانتا ویروس وجود ندارد. سازمان جهانی بهداشت در برگهٔ اطلاعاتی خود مربوط به سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که هیچ درمان ضد ویروسی اختصاصی یا واکسنی با تأیید جهانی برای عفونت هانتا ویروس در دست نیست. به عبارت دیگر، درمان اختصاصی یا واکسن مورد تأیید جهانی برای عفونت‌ های هانتا ویروس وجود ندارد و مراقبت حمایتی در مراحل اولیه از اهمیت اصلی برخوردار است.

با این حال، در برخی کشورهای شرق آسیا، واکسن‌ های غیرفعال علیه بعضی از انواع هانتا ویروس که با تب خونریزی‌ دهنده ی کلیوی مرتبط هستند، به کار گرفته شده‌ اند؛ اما این واکسن‌ ها پوشش جهانی ندارند، برای همه ی انواع هانتا ویروس کاربرد عمومی ندارند و در بیشتر کشور ها به طور معمول در دسترس نیستند. پژوهش‌ های تازه در زمینه ی واکسن همچنان ادامه دارد، اما روش اصلی پیشگیری هنوز هم کنترل جوندگان و کاهش تماس با ترشحات آن‌ ها است.