پس از اعلام شرکت راکاستار مبنی بر عرضه انحصاری نسخه دیجیتال بازی GTA VI، حالا سونی با برنامهای بلندپروازانهتر برای پایان دادن به حیات رسانههای فیزیکی وارد میدان شده است. این شرکت بهطور رسمی تایید کرد که از ژانویه ۲۰۲۸، تولید دیسکهای فیزیکی برای تمام بازیهای جدیدی که روی پلتفرمهای پلیاستیشن عرضه میشوند، برای همیشه متوقف خواهد شد.
به بیان سادهتر، هر بازی جدیدی که پس از تاریخ مذکور برای کنسولهای سونی منتشر شود، تنها بهصورت دیجیتالی از طریق فروشگاه پلیاستیشن (PlayStation Store) یا در قالب کدهای دیجیتال در سایر خردهفروشیها قابل تهیه خواهد بود. البته این قانون صرفاً شامل عناوین جدید میشود و بازیهایی که پیش از ژانویه ۲۰۲۸ عرضه شدهاند، همچنان روی دیسک در دسترس خواهند بود. سونی دلیل این تصمیم تاریخی را تغییر ذائقه مصرفکنندگان و تحولات کلان صنعت سرگرمی عنوان کرده و مدعی است که اکثریت جامعه کاربری پلیاستیشن، خرید دیجیتال را ترجیح میدهند.
با اجرای این قانون و حذف درایو نوری، قابلیت خرید و فروش بازیهای دستدوم که همیشه یکی از مزیتهای اقتصادی اصلی کنسولها نسبت به کامپیوتر بود، بهطور کامل از بین خواهد رفت.
چرا ناشران از دیسک های فیزیکی متنفرند؟
دیسکهای فیزیکی از همان روزهای ابتدایی پیدایش کنسولها، دلیل اصلی جذابیت آنها بودند. اینکه بتوانید یک بازی را بخرید، آن را داخل دستگاه بگذارید و بلافاصله مشغول بازی شوید، حس مالکیتی به همراه داشت که در دنیای ناملموس دیجیتال وجود ندارد.
اما همین ویژگیها همیشه خاری در چشم ناشران بازی و پلتفرمهایی مانند سونی بود. برخلاف کدهای دیجیتال، دیسکهای فیزیکی قابل قرض دادن، انتقال و فروش مجدد هستند. بازیکنان بهراحتی بازیها را با دوستانشان به اشتراک میگذاشتند یا پس از اتمام، آنها را میفروختند تا بخشی از هزینه را جبران کنند. علاوه بر این، فروشگاههای فیزیکی برای افزایش فروش، روی بازیها تخفیفهای دلخواه اعمال میکردند که این موضوع هزینه نهایی را برای کاربر کاهش میداد، اما دست ناشران را از چرخه مالیِ پس از فروش اولیه کاملاً کوتاه میکرد.
شما با خرید یک دیسک فیزیکی، مالکیت واقعی آن را در دست داشتید؛ اما در دنیای دیجیتال، شما صرفاً حق دسترسی (لایسنس) بازی را اجاره میکنید و پلتفرم میتواند هر زمان که خواست این حق را لغو کند.
پروژهی تدریجی بیارزش کردن فیزیکیها
سالهاست که ناشران با روشهای مختلف سعی در بیارزش کردن دیسکها دارند. از عرضه نکردن نسخه فیزیکی برای برخی بازیها گرفته تا قرار دادن کدهای اجرایی ناقص روی دیسک که بازیکن را مجبور به اتصال به اینترنت و دانلود اجباری فایلهای حجیم میکند.
دقیقاً همزمان با این خبر، سونی در اقدامی کنایهآمیز اعلام کرد که فروشگاه پلیاستیشن برای کنسولهای PS3 و PS Vita از اواخر امسال بسته خواهد شد. اگرچه امکان دانلود خریدهای قبلی همچنان وجود دارد، اما سونی تنها تضمین داده که این قابلیت «برای آینده قابل پیشبینی» فعال خواهد ماند. این یعنی ممکن است فردا، سال آینده یا پنج سال دیگر، دسترسی شما به تمام بازیهایی که خریدهاید قطع شود. این دقیقاً همان مشکل بزرگ فروشگاههای دیجیتال است: شما هرگز مالک هیچچیز نیستید و صاحبان پلتفرم میتوانند به صورت کاملاً قانونی، دسترسی شما را مسدود کنند یا سرورها را خاموش کنند.
بازار رایانههای شخصی (PC) دهههاست که این مسیر را طی کرده است. در پلتفرم پیسی، شرکتها خیلی زود متوجه شدند که عرضه فیزیکی به معنای کپی شدن و کرک شدن سریع بازیهاست. اما در بازار کنسولها شرایط متفاوت است. انحصار فروشگاههای دیجیتال در دست صاحبان کنسول (مثل سونی، مایکروسافت و نینتندو) باعث میشود که انگیزهای برای ارائه تخفیفهای رقابتیِ بازار آزاد وجود نداشته باشد و با حذف بازار دستدوم، گیمرها چارهای جز پذیرش قیمتهای تعیینشده از سوی پلتفرم ندارند.
پیامدهای مثبت احتمالی
- کاهش زبالههای پلاستیکی و کمک به محیط زیست
- دسترسی فوری به بازیها در زمان عرضه جهانی (Pre-load)
- کاهش استهلاک سختافزاری (لنز و درایو نوری)
- یکپارچگی بیشتر کتابخانه بازیها در اکوسیستم
چالشها و تهدیدهای حذف دیسک
- پایان قطعی بازار بازیهای کارکرده و تبادل با دوستان
- از بین رفتن حس مالکیت واقعی و دائمی بر محصولات
- خطر از دست رفتن دسترسی به بازیها با بسته شدن سرورها
- انحصار کامل قیمتگذاری در دست فروشگاه پلیاستیشن
- نیاز مبرم به اینترنت پرسرعت و فضای ذخیرهسازی گرانقیمت
دوران رسانه های فیزیکی در صنعت بازی های ویدیویی رو به پایان است. اگرچه سونی اولین شرکتی است که به صورت رسمی زنگ پایان این دوران را به صدا درآورده، اما می توان با اطمینان گفت که مایکروسافت و نینتندو نیز در آیندهای نزدیک همین مسیر را در پیش خواهند گرفت. ما با سرعت در حال ورود به دورانی هستیم که باید برای همهچیز پول پرداخت کنیم، در حالی که مالک هیچچیز نیستیم.
